Geneeskrachtige kruiden

AL EEUWENLANG WORDEN KRUIDEN TOEGEPAST VANWEGE HUN GENEESKRACHTIGE WERKING.

In de Middeleeuwen hadden kloosters en veel kastelen een kruidentuin tot hun beschikking. Hierin kweekten monniken of kruidenvrouwtjes bepaalde kruiden, die dienst konden doen als medicijnen. De kruidentuinen zijn inmiddels uitgegroeid tot de moderne geneesmiddelenindustrie, waarin de werkzame stoffen in de kruiden op chemische wijze worden vervaardigd. In de fytotherapie of kruidengeneeskunde worden nog wel steeds echte planten en kruiden gebruikt, in de vorm van planten of delen van planten. Bij een aantal niet reguliere geneeswijzen worden kruiden gebruikt, zoals de Westerse natuurgeneeskunde en de antroposofische geneeskunde, de traditionele Chinese geneeskunde en de Ayurveda. Hoewel deze geneeswijzen zich allemaal op een andere filosofie baseren, hebben de kruiden over het algemeen het doel om de verstoorde balans in het lichaam te herstellen.

Kruidenmiddelen worden op veel verschillende gemaakt, zowel voor inwendig als uitwendig gebruik. Bijvoorbeeld als aftreksel in water, zoals een kruidenthee, een afkooksel van de harde of taaie delen van de plant, een extract, een tinctuur of capsules en tabletten die het kruid in gedroogde en gemalen vorm bevatten. Voor uitwendig gebruik maakt men compressen of lost de plantendelen op in olie, waardoor een zalf, gel of crème ontstaat die je op de betreffende plaatsen kan smeren.

Een paar bekende planten en hun werking

De doodgewone Brandnetel (Urtica dioica) werkt vochtafdrijvend en versterkt en reinigt het lichaam. Brandnetel stimuleert de bloedsomloop, verlaagt de bloedsuikerspiegel en bevordert de melkproductie tijdens de zwangerschap. Uitwendig kan het worden gebruikt bij pijnlijke of verstuikte gewrichten, peesontstekingen, maar ook bij aambeien, brandwonden en insectenbeten.

Monnikskap (Aconitum) is een zeer giftige plant, die niet geschikt is voor inwendig gebruik. Het heeft een verdovende en pijnstillende werking en wordt daardoor in de vorm van zalf tegen zenuwpijnen gebruikt.

Knoflook (Allium sativum) verlaagt de bloeddruk, de cholesterolspiegel en de bloedsuikerspiegel en werkt slijmverdunnend en hoeststillend. Uitwendig wordt het wel gebruikt tegen huid-aandoeningen als acne, wratten en likdoorns.

Vrouwenmantel (Alchemilla vulgaris) wordt al sinds jaar en dag gebruikt bij typische vrouwenkwaaltjes zoals menstruatieproblemen en een slechte bloedcirculatie, die zich uit in koude handen en voeten. Eveneens werkt het tegen diarree, keelpijn en -ontsteking en het is ook nog eens eetlust opwekkend.

Goudsbloem (Calendula officinalis) wordt al heel lang gebruikt tegen problemen in de ingewanden zoals maagzweren, darmontstekingen, gezwollen klieren, aandoeningen in de mond als tandvlees-ontstekingen en zweertjes, maar ook bij diverse vrouwenkwalen. In de vorm van zalf wordt Goudsbloem uitwendig gebruikt bij verschillende huid-aandoeningen, een te droge huid, droog eczeem, wonden, brandwonden en zonnebrand.

Kamille (Chamaemelum nobile) wordt gebruikt tegen een slechte eetlust, stress, slapeloosheid en angsten. Uitwendig is het een middel tegen onder andere ontstekingen in de mond, bindvliesontsteking, insectenbeten en jeukend eczeem. Kamille mag niet gebruikt worden tijdens zwangerschap.

Munt (Mentha) is de werkzame stof in veel middeltjes die verkoudheid moeten verlichten en kan ook in pure vorm worden gebruikt door middel van inhalatie bij griep, spierpijn of een verstopte neus. Inwendig werkt het licht verdovend en het wordt onder andere gebruikt bij buikgriep, maagzweer en bij krampen.

Rode zonnehoed (Echinacea) heeft een antibiotische werking en stimuleert het afweersysteem en de werking van de lymfeklieren.

Kleefkruid (Galium aparine) reinigt het bloed en de lymfeklieren, en wordt daarom wel ingezet tegen de ziekte van Pfeiffer, maar ook bij keelontsteking, prostaatklachten en blaasontsteking. Uitwendig gebruik ingeval van zweren en andere huidontstekingen, brand- en schaafwonden,  roos en een schilferende hoofdhuid.

Tijm (Thymus) is slijmverdunnend, vochtafdrijvend, krampstillend en heeft een antibiotische werking. Uitwendig kan het worden gebruikt als gorgeldrank, en bij spier- en reumatische pijnen. Pas op, want het kan de slijmvliezen prikkelen.

Valeriaan (Valeriana officinalis) is het klassieke rustgevende middel, het wordt inwendig gebruikt tegen slapeloosheid en angst. Maar het is ook slijmverdunnend, vochtafdrijvend, krampstillend en bloeddruk verlagend.

De mogelijke gevaren van kruidenmiddelen

Een waarschuwing over de werking van plantaardige geneesmiddelen is hier op zijn plaats. Dat het kruiden zijn, en uit de natuur komt, wil niet per definitie zeggen dat deze geneesmiddelen onschuldig of onschadelijk zijn. Kruidenmiddelen zijn niet voor niets de voorlopers van onze chemische medicamenten, en de werkzame stoffen van de pure plant kunnen evengoed bijwerkingen hebben. De veel gehoorde kreet “Baat het niet dan schaadt het niet” is zeker niet bij elk kruid van toepassing. Voorbeelden zijn Sint Janskruid dat onder andere de gevoeligheid van je huid voor de zon verhoogt. Het gaat daarnaast chemische reacties aan met voedingsmiddelen als koffie, bier, wijn, chocola en vleeswaren en met diverse medicijnen. Het sap van de Monnikskap is, als je het zou innemen, ronduit vergif. En dan zijn er nog diverse kruiden die je niet mag innemen tijdens de zwangerschap, zoals Kamille en Mirre. Laat je dus goed informeren over de werking en de bijwerkingen als je door middel fytotherapie je gezondheid wil verbeteren. Zoek een therapeut die weet waar hij of zij mee bezig is, bijvoorbeeld via de Nederlandse Vereniging voor Fytotherapie. In geval van ernstige klachten moet je daarnaast nooit te lang wachten met het raadplegen van een reguliere arts.